Świadczenia socjalne

Wyższa emerytura w Niemczech jest możliwa. O te dodatki wielu seniorów nigdy nie występuje

Emerytura w Niemczech coraz rzadziej oznacza finansowy spokój. Dane statystyczne od lat pokazują, że znaczna część osób po 65. roku życia balansuje na granicy ubóstwa, a w przypadku kobiet ryzyko to jest jeszcze wyższe. Paradoks polega na tym, że system przewiduje liczne dodatki i dopłaty, które mogą znacząco poprawić sytuację finansową seniorów – problem w tym, że wielu uprawnionych nigdy po nie nie sięga, bo zwyczajnie nie wie, że ma takie prawo. Część świadczeń przyznawana jest automatycznie, inne wymagają złożenia wniosku. Właśnie w tych „niewidocznych” miejscach niemieckiego systemu emerytalnego co roku zostają miliony euro, po które nikt się nie zgłasza.

Redakcja

Stycz. 1, 2026 - 20:01

Stycz. 1, 2026 - 21:01

0 5

Wyższa emerytura w Niemczech jest możliwa. O te dodatki wielu seniorów nigdy nie występuje

Spis treści

Kindererziehungszeiten – jak faktycznie uzyskać doliczenie lat wychowania dzieci
Kinderberücksichtigungszeiten – dodatkowe lata liczące się do stażu
Grundsicherung im Alter – gdy emerytura nie wystarcza
Wohngeld – dopłata do czynszu dla emerytów
Zuschuss zur Krankenversicherung – pieniądze, które często przepadają
Grundrentenzuschlag – dodatek przyznawany automatycznie
Vergünstigungen mit Rentenausweis – zniżki, o których mało kto wie
Co, kiedy, gdzie i w jakiej kolejności załatwić

Kindererziehungszeiten – jak faktycznie uzyskać doliczenie lat wychowania dzieci
Jednym z najważniejszych elementów wpływających na wysokość przyszłej emerytury są okresy wychowywania dzieci. Niemieckie prawo uznaje, że czas poświęcony opiece nad dzieckiem jest formą pracy na rzecz społeczeństwa – i rekompensuje go w systemie rentowym.

Za dzieci urodzone po 1992 roku rodzice mogą otrzymać do trzech lat tzw. okresów wychowawczych, które są traktowane jak regularne składki emerytalne. W praktyce każdy taki rok przekłada się na niemal pełny punkt emerytalny, co obecnie oznacza około 41 euro miesięcznie więcej do emerytury. W przypadku dzieci urodzonych wcześniej okres ten jest krótszy, choć od lat trwają prace nad jego wyrównaniem.

Kluczowe jest jedno: te okresy nie pojawiają się same. Trzeba je zgłosić w ramach tzw. wyjaśnienia konta w Deutsche Rentenversicherung. Bez tego nawet wieloletnie wychowywanie dzieci nie przełoży się na wyższe świadczenie.

Niemiecka nazwa świadczenia: Kindererziehungszeiten
Instytucja: Deutsche Rentenversicherung

Kto ma prawo

Prawo przysługuje osobom, które wychowywały dzieci w Niemczech lub na terenie UE – niezależnie od tego, czy w tym czasie pracowały, były bezrobotne czy zajmowały się domem. Każdy miesiąc wychowania może być przypisany tylko jednemu rodzicowi.

Co dokładnie daje świadczenie

Za każdy rok wychowania dziecka przyznawany jest niemal pełny punkt emerytalny (Entgeltpunkt), co obecnie oznacza ok. 41 euro brutto miesięcznie więcej do emerytury.

Co trzeba zrobić – krok po kroku
1. Sprawdzić swoje konto emerytalne (Rentenkonto)
2. Złożyć wniosek o tzw. Kontenklärung (wyjaśnienie konta)
3. W formularzu wskazać okresy wychowania dziecka
4. Dołączyć dokumenty dziecka
Wymagane dokumenty
- akt urodzenia dziecka (Geburtsurkunde)
- potwierdzenie meldunku (Meldebescheinigung)
- numer ubezpieczenia emerytalnego (Rentenversicherungsnummer)
Gdzie złożyć wniosek
- online: www.deutsche-rentenversicherung.de
- osobiście: punkt doradczy DRV
- pocztą tradycyjną
Uwaga praktyczna: jeśli wniosek nie zostanie złożony, lata wychowania nie zostaną doliczone automatycznie, nawet po przejściu na emeryturę.
Kinderberücksichtigungszeiten – dodatkowe lata liczące się do stażu
Poza samymi okresami wychowawczymi istnieją również tzw. okresy uwzględniane przy wychowaniu dzieci. Obejmują one nawet dziesięć lat od urodzenia dziecka i mogą mieć znaczenie przy spełnianiu minimalnego stażu ubezpieczeniowego. Dla osób z przerwami w zatrudnieniu to często różnica między prawem do emerytury a jego brakiem albo między niskim a nieco wyższym świadczeniem.

To rozwiązanie szczególnie istotne dla kobiet, które przez lata łączyły opiekę nad dziećmi z pracą na część etatu lub całkowicie z niej rezygnowały. Choć pieniądze nie pojawiają się tu wprost, system „łata” luki w historii ubezpieczeniowej, co w długiej perspektywie może mieć realne znaczenie finansowe.

Niemiecka nazwa: Kinderberücksichtigungszeiten
Instytucja: Deutsche Rentenversicherung

Kto może skorzystać

Rodzice, którym przyznano Kindererziehungszeiten. Okres ten obejmuje do 10 lat od urodzenia dziecka.

Co to daje w praktyce
- pomaga spełnić minimalny staż emerytalny (Wartezeit)
- podnosi wartość okresów bez składek
- może zwiększyć emeryturę pośrednio
Jak to załatwić

Nie składa się osobnego wniosku.
👉 Wystarczy, że zostaną zgłoszone Kindererziehungszeiten – Berücksichtigungszeiten są wtedy uwzględniane automatycznie.

Błąd częsty: wiele osób myśli, że to „coś innego” i nie zgłasza wychowania dzieci wcale.
Grundsicherung im Alter – gdy emerytura nie wystarcza
Jeżeli suma świadczeń nie pozwala na pokrycie podstawowych kosztów utrzymania, niemieckie prawo przewiduje możliwość ubiegania się o podstawowe zabezpieczenie socjalne w wieku emerytalnym. To rozwiązanie wciąż obarczone jest społecznym tabu, choć formalnie jest ono prawem, a nie jałmużną.

Pod uwagę brane są dochody, majątek oraz sytuacja rodzinna, przy czym dzieci seniorów nie są obciążane odpowiedzialnością finansową, o ile ich roczne dochody nie przekraczają wysokiego progu. Podstawowe zabezpieczenie obejmuje nie tylko środki na życie, lecz także koszty mieszkania i składki zdrowotne.

Warto pamiętać, że świadczenie to jest przyznawane na określony czas i wymaga regularnego odnawiania. Równie istotny jest warunek stałego pobytu w Niemczech – dłuższy wyjazd za granicę oznacza utratę prawa do tego wsparcia.

Niemiecka nazwa: Grundsicherung im Alter und bei Erwerbsminderung
Instytucja: Sozialamt

Kto może się ubiegać

osoby w wieku emerytalnym

emeryci z bardzo niską rentą

osoby mieszkające na stałe w Niemczech

Warunki finansowe (orientacyjnie)

dochód poniżej ok. 1 060 € miesięcznie

brak znaczącego majątku
(limit: 10 000 € singiel / 20 000 € para)

Co obejmuje świadczenie

środki na życie (Regelbedarf)

czynsz i koszty ogrzewania

składki zdrowotne i opiekuńcze

Jak złożyć wniosek – krok po kroku

Udać się do Sozialamt właściwego dla miejsca zamieszkania

Wypełnić formularz Antrag auf Grundsicherung

Dołączyć dokumenty finansowe

Dokumenty wymagane

decyzja emerytalna (Rentenbescheid)

umowa najmu (Mietvertrag)

potwierdzenia dochodów

wyciągi bankowe

Ważne: dzieci nie odpowiadają finansowo, jeśli ich dochód < 100 000 € rocznie.
Wohngeld – dopłata do czynszu dla emerytów
Nieco inną formą pomocy jest dodatek mieszkaniowy, z którego mogą skorzystać emeryci o niskich dochodach, którzy nie pobierają podstawowego zabezpieczenia. W przeciwieństwie do Grundsicherung, dodatek ten nie jest świadczeniem socjalnym w ścisłym sensie, lecz dopłatą do kosztów mieszkania.

Wysokość wsparcia zależy od miejsca zamieszkania, czynszu i wysokości emerytury. W praktyce oznacza to, że dwie osoby z identycznym dochodem mogą otrzymać zupełnie różne kwoty – lub nie otrzymać ich wcale. To jeden z tych obszarów, gdzie warto sprawdzić, nawet jeśli wydaje się, że szanse są niewielkie.

Niemiecka nazwa: Wohngeld / Lastenzuschuss
Instytucja: Wohngeldstelle

Kto może dostać

Emeryci o niskich dochodach, którzy nie pobierają Grundsicherung.

Jak sprawdzić prawo
- kalkulator: www.wohngeldrechner.nrw.de (lub landowe)
Jak złożyć wniosek
1. Formularz Wohngeldantrag
2. Złożyć w urzędzie gminy / miasta
3. Decyzja zwykle w ciągu kilku tygodni
Uwaga: Wohngeld i Grundsicherung nie łączą się.
Zuschuss zur Krankenversicherung – pieniądze, które często przepadają
Emerytura brutto to nie to samo co emerytura „na rękę”. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że część składek zdrowotnych jest refundowana przez system emerytalny. Dotyczy to zarówno osób objętych obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, jak i tych, które pozostały w systemie prywatnym lub dobrowolnym.

Warunek jest jeden: trzeba złożyć odpowiedni wniosek. Najlepiej zrobić to już na etapie przechodzenia na emeryturę, bo w przeciwnym razie pieniądze po prostu przepadają.

Niemiecka nazwa: Zuschuss zur Krankenversicherung
Instytucja: Deutsche Rentenversicherung

Kto może otrzymać
- osoby w PKV
- osoby dobrowolnie ubezpieczone w GKV
Jak to załatwić
- wniosek składany razem z wnioskiem emerytalnym
- formularz: Antrag auf Zuschuss zur Krankenversicherung
Błąd krytyczny: brak wniosku = brak pieniędzy, nawet jeśli spełniasz warunki.
Grundrentenzuschlag – dodatek przyznawany automatycznie
Od kilku lat w Niemczech funkcjonuje tzw. dodatek do emerytury podstawowej, potocznie nazywany „rentą z szacunku”. Przysługuje on osobom, które przez dziesięciolecia pracowały i płaciły składki, ale zarabiały niewiele. Wysokość dodatku jest różna i zależy od indywidualnej historii ubezpieczeniowej, jednak dla wielu osób oznacza kilkadziesiąt euro miesięcznie więcej.

Niemiecka nazwa: Grundrentenzuschlag
Instytucja: Deutsche Rentenversicherung

Warunki
- minimum 33 lata okresów składkowych
- niskie zarobki przez wiele lat
Co trzeba zrobić

👉 Nic.
Sprawdzenie następuje automatycznie.

Jeśli masz wątpliwości – warto zlecić Kontenklärung.
Vergünstigungen mit Rentenausweis – zniżki, o których mało kto wie
Na koniec warto pamiętać, że status emeryta w Niemczech wiąże się także z licznymi ulgami i zniżkami. Tańsze bilety komunikacji miejskiej, rabaty na wydarzenia kulturalne czy lokalne programy dla seniorów nie poprawią znacząco budżetu domowego, ale mogą realnie obniżyć codzienne wydatki.

Niemiecka nazwa: Rentenausweis

Co daje
- tańsze bilety komunikacji
- zniżki na kulturę
- lokalne programy senioralne
Gdzie sprawdzać
- urząd miasta (Rathaus)
- strona gminy
- Seniorenpass
Co, kiedy, gdzie i w jakiej kolejności załatwić
Krok 1: Zacznij od „sprzątania konta” w Deutsche Rentenversicherung

To jest fundament. Bez tego wiele dodatków nie zadziała, a część okresów (zwłaszcza dzieci) w ogóle nie zostanie doliczona.

Co robisz: składasz Kontenklärung (wyjaśnienie konta emerytalnego).
Gdzie: Deutsche Rentenversicherung (DRV) – online, pocztą albo w punkcie doradczym.
Po co: żeby DRV miało komplet Twojej historii: zatrudnienia, składek, przerw, dzieci, opieki itp.

Co przygotować do Kontenklärung (w praktyce): decyzje o zatrudnieniu, okresy ubezpieczenia, dokumenty o dzieciach, meldunki, numery ubezpieczeniowe. Jeżeli pracowałeś w kilku krajach, DRV i tak zbiera te informacje, ale szybciej pójdzie, gdy podasz dane i dołączysz kopie.

Krok 2: Jeśli masz dzieci – dopilnuj dwóch rzeczy naraz

Tu najczęściej uciekają pieniądze, bo ludzie zakładają, że „państwo i tak wie”. Nie zawsze wie w komplecie.

2A. Kindererziehungszeiten (okresy wychowawcze)
To realne euro do emerytury. Za dzieci urodzone po 1992 r. zwykle uznaje się do 3 lat na dziecko (dla starszych roczników obowiązują inne zasady).

Co robisz: zgłaszasz Kindererziehungszeiten w ramach Kontenklärung.
Gdzie: DRV.
Ważne: miesiące wychowania można przypisać tylko jednemu rodzicowi. Jeśli rodzice chcą, mogą złożyć zgodne oświadczenie, komu przypisać okres.

2B. Kinderberücksichtigungszeiten (okresy uwzględniane przy wychowaniu)
To nie zawsze widać w kwocie „od razu”, ale pomaga spełnić staż i poprawia wyliczenia przy przerwach.

Co robisz: w praktyce nic osobnego – te okresy zwykle „idą razem” z uznaniem Kindererziehungszeiten (dlatego Krok 1 i 2 są kluczowe).

Krok 3: Złóż wniosek o emeryturę we właściwym momencie – i od razu „dopinaj dodatki”

Tu działa zasada: im mniej rzeczy zostawisz na później, tym mniej tracisz nerwów i pieniędzy.

Co robisz: składasz Rentenantrag (wniosek o emeryturę).
Gdzie: DRV.

W tym samym pakiecie dopinasz sprawę składek zdrowotnych, bo to kolejny obszar, gdzie ludzie tracą pieniądze.

Krok 4: Sprawdź zdrowotne składki i dopłaty – to jest „ukryty” zwrot pieniędzy

W zależności od tego, czy jesteś w systemie publicznym czy prywatnym, działają inne reguły.

4A. Jeśli jesteś w ustawowej kasie chorych (GKV)
Najczęściej system działa automatycznie, ale warto dopilnować, czy masz właściwy status i czy DRV ma komplet danych.

4B. Jeśli jesteś w prywatnej kasie (PKV) albo w GKV dobrowolnie
Tu zwykle trzeba zawnioskować o Zuschuss zur Krankenversicherung (dopłata do składki zdrowotnej).

Co robisz: składasz wniosek o Zuschuss zur Krankenversicherung najlepiej razem z wnioskiem emerytalnym.
Gdzie: DRV.
Dlaczego to ważne: bez wniosku dopłata może nie ruszyć, a Ty płacisz pełny rachunek.

Krok 5: Jeśli emerytura jest niska – wybierz właściwą ścieżkę: Grundsicherung albo Wohngeld

To są dwa różne instrumenty. Ludzie mylą je i przez to składają zły wniosek.

5A. Grundsicherung im Alter und bei Erwerbsminderung (podstawowe zabezpieczenie)
To rozwiązanie, gdy Twoje dochody nie wystarczają na życie, a majątek jest niewielki.

Co robisz: składasz wniosek o Grundsicherung.
Gdzie: Sozialamt (urząd pomocy społecznej) właściwy dla miejsca zamieszkania.
Kiedy: gdy po opłaceniu mieszkania i rachunków zostaje za mało na życie, albo gdy dochód jest bardzo niski.
Ważne zasady praktyczne: urząd bada dochody i majątek; przy dzieciach obowiązuje reguła, że do dochodów dzieci sięga się dopiero powyżej wysokiego progu (w praktyce większości rodzin to nie dotyczy). Jest też warunek stałego pobytu w Niemczech.

5B. Wohngeld (dodatek mieszkaniowy) / Lastenzuschuss (dla właścicieli)
To dopłata do kosztów mieszkania dla osób o niskich dochodach, które nie pobierają Grundsicherung.

Co robisz: składasz wniosek o Wohngeld.
Gdzie: Wohngeldstelle (zwykle w urzędzie miasta/gminy).
Kiedy: gdy emerytura jest niska, ale nie na tyle, by wejść w Grundsicherung, a czynsz „zjada” budżet.

Najprościej: jeśli jesteś na granicy – warto iść do urzędu i poprosić o wskazanie właściwej ścieżki, bo równoległe pobieranie nie działa jak „dwa dodatki”, tylko jak dwa różne systemy.

Krok 6: Sprawdź, czy łapiesz się na Grundrentenzuschlag – i nie panikuj, bo to dzieje się automatycznie

Grundrentenzuschlag (dodatek do emerytury podstawowej) jest dla osób, które długo pracowały, ale miały niskie zarobki.

Co robisz: w większości przypadków nic – DRV sprawdza to automatycznie.
Co ma sens praktycznie: dopilnować Krok 1 (Kontenklärung), bo bez poprawnych danych automatyczna ocena może być opóźniona albo nietrafiona.

Krok 7: Na końcu weź Rentenausweis i „zbierz zniżki”

To nie są setki euro miesięcznie, ale przy niskich dochodach potrafi realnie odciążyć budżet.

Co robisz: korzystasz z Rentenausweis (legitymacja emeryta) i sprawdzasz, czy miasto oferuje Seniorenpass.
Gdzie: strona urzędu miasta/gminy, komunikacja miejska, instytucje kultury.

Mini-harmonogram: kiedy co robić, żeby nie tracić czasu i pieniędzy

Najpraktyczniej wygląda to tak:

Najpierw robisz Kontenklärung w DRV i dopinasz dzieci. Potem, gdy składasz wniosek emerytalny, od razu załatwiasz sprawę dopłaty do składki zdrowotnej (jeśli dotyczy). Gdy przychodzi decyzja emerytalna i widzisz kwotę „na rękę”, wtedy oceniasz, czy wchodzisz w Wohngeld czy w Grundsicherung. Równolegle DRV może automatycznie sprawdzić Grundrentenzuschlag, ale warunkiem jest porządek w danych.

Linki do instytucji
- Deutsche Rentenversicherung (DRV): https://www.deutsche-rentenversicherung.de
- Informacje administracyjne (portal państwowy): https://www.bundesregierung.de oraz https://www.service.bund.de
- Wohngeld i urzędy gmin: strona Twojego miasta/gminy (zwykle „Wohngeldstelle”)
- Sozialamt (Grundsicherung): strona urzędu miasta/powiatu („Sozialamt”)
Podsumowanie praktyczne

W niemieckim systemie emerytalnym pieniądze rzadko „przychodzą same”.
Najczęściej trzeba o nie wystąpić, zapytać, złożyć formularz i dopilnować terminów.
Kto tego nie zrobi, często traci setki euro rocznie – nie dlatego, że mu się nie należą, lecz dlatego, że o nich nie zawnioskował.

Tagi:

Jakie jest Twoje zdanie?

Lubię 0

Nie lubię 0

Świetne 0

Śmieszne 0

Wnerwia 0

Smutne 0

Wow 0

Redakcja Robimy dziennikarstwo bez fajerwerków: pytamy, weryfikujemy, doprecyzowujemy. Szukamy faktów i tłumaczymy je czytelnie. Interesują nas tematy, które dotyczą ludzi.