Cyfrowe euro coraz bliżej. UE chce alternatywy dla Visy i Mastercard, ale obiecuje anonimowość jak przy gotówce

Cyfrowe euro ma być odpowiedzią Europy na dominację amerykańskich gigantów

Europa od lat korzysta z systemów płatniczych kontrolowanych głównie przez firmy spoza kontynentu. W praktyce większość transakcji kartowych w strefie euro przechodzi dziś przez infrastrukturę takich marek jak Visa czy Mastercard. Dla przeciętnego użytkownika oznacza to wygodę, ale dla europejskich instytucji coraz częściej także problem strategiczny.

Chodzi nie tylko o prowizje czy wpływy z rynku płatności. W tle znajdują się ogromne ilości danych o codziennym życiu obywateli. Każda płatność kartą zostawia ślad: gdzie ktoś był, co kupił, kiedy podróżował, z jakich usług korzystał. Dla firm technologicznych i finansowych takie informacje mają olbrzymią wartość komercyjną.

Właśnie dlatego European Central Bank rozwija projekt cyfrowego euro. Oficjalnie ma ono być cyfrową formą wspólnej waluty, działającą obok gotówki, a nie zamiast niej. W praktyce chodzi jednak również o odzyskanie części kontroli nad europejskim systemem płatniczym i stworzenie rozwiązania opartego bardziej na interesie publicznym niż na komercyjnym modelu biznesowym.

Niemcy i Francja stawiają warunek: prywatność albo porażka projektu

Największym problemem cyfrowego euro od początku pozostaje kwestia zaufania. Wielu Europejczyków obawia się, że cyfrowa waluta banku centralnego mogłaby stać się narzędziem pełnej kontroli nad finansami obywateli.

Dlatego niemiecki urząd ochrony danych osobowych oraz francuska CNIL wydały wspólne stanowisko, w którym jasno wskazują: cyfrowe euro ma sens tylko wtedy, gdy zapewni poziom prywatności porównywalny z gotówką.

To ważny sygnał, szczególnie z Niemiec, gdzie przywiązanie do anonimowych płatności gotówkowych pozostaje wyjątkowo silne. W wielu lokalach, małych sklepach czy punktach usługowych nadal można spotkać kartki „Nur Bargeld”. Dla sporej części społeczeństwa gotówka nie jest reliktem przeszłości, ale symbolem niezależności i prywatności.

Według europejskich organów ochrony danych cyfrowe euro nie może po prostu kopiować obecnych systemów płatności elektronicznych. Ma wręcz poprawić sytuację obywateli względem tego, co istnieje dziś.

Najciekawszy element projektu? Płatności offline bez śladu w systemie

Największe zainteresowanie ekspertów budzi tzw. tryb offline. To właśnie on ma sprawić, że cyfrowe euro zacznie przypominać prawdziwą gotówkę.

W założeniu część cyfrowych środków byłaby przechowywana lokalnie — na smartfonie albo specjalnej karcie. Płatność mogłaby odbywać się bez połączenia z internetem i bez natychmiastowego kontaktu z centralnym systemem bankowym. Użytkownicy przesyłaliby cyfrowe tokeny bezpośrednio między urządzeniami.

Brzmi to trochę jak połączenie nowoczesnego portfela elektronicznego z klasycznym banknotem. Jeśli ktoś zapłaciłby za kawę czy drobne zakupy, w centralnej bazie danych nie powstawałaby kompletna historia transakcji. Dla urzędów ochrony danych właśnie taki mechanizm jest kluczowy.

Eksperci przekonują przy tym, że technicznie można ograniczyć ryzyko oszustw, np. wielokrotnego wydawania tych samych cyfrowych jednostek. Tego typu płatności miałyby jednak dotyczyć głównie codziennych, mniejszych zakupów i obowiązywałyby określone limity.

Bez dat ważności i kontroli wydatków

Jedną z najważniejszych deklaracji Europejskiego Banku Centralnego jest również brak tzw. programowalności pieniądza.

To temat, który regularnie wywołuje emocje w internecie. Pojawiają się obawy, że cyfrowe waluty banków centralnych mogłyby w przyszłości pozwalać władzom na ograniczanie sposobu wydawania pieniędzy — np. blokowanie konkretnych zakupów, narzucanie terminów ważności środków czy sterowanie konsumpcją obywateli.

Według obecnych założeń cyfrowe euro ma działać inaczej. Nie przewiduje się ograniczeń dotyczących tego, na co można wydać środki ani mechanizmów automatycznego wygasania pieniędzy. Ma ono zachować status neutralnego środka płatniczego, podobnie jak tradycyjne euro w gotówce.

To istotna różnica względem rozwiązań rozwijanych w części państw azjatyckich, gdzie cyfrowe waluty bywają projektowane z dużo większą możliwością kontroli przepływu środków.

Pojawią się limity. I to całkiem konkretne

Europejski Bank Centralny bierze pod uwagę również ograniczenia dotyczące ilości cyfrowych euro, jakie będzie można przechowywać.

Powód jest prosty: banki obawiają się odpływu depozytów. Gdyby obywatele mogli bez limitu przenosić środki do cyfrowego euro gwarantowanego przez bank centralny, część tradycyjnych instytucji finansowych mogłaby stracić ogromne ilości pieniędzy trzymanych dziś na rachunkach.

Dlatego rozważane są limity rzędu od 500 do 3000 euro na osobę. Dokładne wartości nadal pozostają przedmiotem dyskusji.

Z perspektywy obywateli ma to być kompromis: cyfrowe euro miałoby wystarczać do codziennych płatności, ale nie zastępować całkowicie kont bankowych.

Kiedy cyfrowe euro może wejść do użycia?

Na razie projekt pozostaje w fazie przygotowań legislacyjnych i technologicznych. Europejski Bank Centralny planuje rozpoczęcie szerzej zakrojonych testów technicznych około 2027 roku.

Jeżeli harmonogram nie ulegnie zmianie, mieszkańcy strefy euro mogliby zacząć korzystać z cyfrowego euro około 2029 roku.

Do tego czasu Europa będzie musiała odpowiedzieć na jedno kluczowe pytanie: czy uda się stworzyć cyfrowy system płatności, który połączy wygodę nowoczesnych technologii z prywatnością znaną z tradycyjnej gotówki.

Bo właśnie od tego może zależeć, czy Europejczycy rzeczywiście zaakceptują nową formę pieniądza, czy potraktują ją jedynie jako kolejne narzędzie kontroli.