Wysoki poziom zwolnień lekarskich w Niemczech. Firmy zaostrzają kontrole, rośnie presja na zmiany w prawie

Wysoki poziom absencji chorobowych stał się w Niemczech tematem nie tylko statystycznym, lecz także politycznym i gospodarczym. Pracodawcy coraz częściej mówią o realnym problemie konkurencyjności, a nie o pojedynczych nadużyciach. W odpowiedzi część firm zaczyna uważniej analizować wzorce zwolnień lekarskich, zwłaszcza te przypadające na poniedziałki i piątki. Jednocześnie coraz głośniej powraca postulat zmian w zasadach wypłaty wynagrodzenia chorobowego.

Niemcy na tle innych krajów

Dane kas chorych i instytutów badawczych pokazują, że Niemcy należą do państw o jednym z najwyższych poziomów absencji chorobowej wśród krajów OECD. Choć w bieżącym roku wskaźniki nieco spadły, pozostają wyraźnie wyższe niż przed pandemią. Według danych Techniker Krankenkasse przeciętny ubezpieczony był do jesieni niezdolny do pracy przez ponad 15 dni w skali roku.

Dla przedsiębiorstw oznacza to nie tylko koszty finansowe związane z ustawową wypłatą wynagrodzenia chorobowego, ale także problemy organizacyjne. W wielu branżach – zwłaszcza w przemyśle, chemii i motoryzacji – każda nieobecność wymusza przesuwanie zadań na innych pracowników lub ograniczanie produkcji.

Reakcja firm: rozmowy zamiast kar

W odpowiedzi na wysokie absencje coraz więcej firm decyduje się na tzw. rozmowy wyjaśniające z pracownikami, których zwolnienia lekarskie wykazują powtarzalne schematy. Chodzi przede wszystkim o częste nieobecności przypadające na poniedziałki lub piątki, co w ocenie części pracodawców może wskazywać na nadużycia.

Przedstawiciele firm podkreślają jednak, że nie chodzi o automatyczne podejrzenia czy sankcje. Rozmowy te mają charakter formalnie „opiekuńczy” i służą wyjaśnieniu sytuacji zdrowotnej pracownika. Dopiero gdy określone wzorce powtarzają się przez dłuższy czas, firmy rozważają dalsze kroki organizacyjne.

Ten model stosują zarówno duże koncerny przemysłowe, jak i średniej wielkości przedsiębiorstwa rodzinne. Zarządy podkreślają, że absencja jednej osoby niemal zawsze oznacza dodatkowe obciążenie dla zespołu.

Granice kontroli pracodawcy

Z punktu widzenia prawa pracy niemieccy pracodawcy dysponują określonymi narzędziami, ale ich zakres jest jasno ograniczony. Zasadniczo pracownik ma obowiązek niezwłocznie poinformować o chorobie, a zaświadczenie o niezdolności do pracy musi przedstawić najpóźniej od czwartego dnia choroby. Pracodawca może jednak zażądać zwolnienia lekarskiego już od pierwszego dnia, jeśli przewiduje to regulamin lub umowa.

Jednocześnie firmy nie mają prawa kwestionować diagnozy lekarskiej ani wywierać presji na pracownika, by stawił się w pracy mimo choroby. Rozmowy wyjaśniające muszą mieścić się w ramach prawa pracy i nie mogą naruszać prywatności ani godności zatrudnionego.

Debata o tzw. dniu karencji

Równolegle do działań firm narasta dyskusja o możliwych zmianach systemowych. Część przedstawicieli środowisk gospodarczych postuluje wprowadzenie tzw. dnia karencji, czyli braku wynagrodzenia za pierwszy dzień zwolnienia lekarskiego. Według zwolenników takiego rozwiązania mogłoby to ograniczyć krótkie, jednodniowe absencje i zmniejszyć koszty ponoszone przez przedsiębiorstwa.

Propozycja ta budzi jednak duże kontrowersje. Krytycy argumentują, że uderzyłaby przede wszystkim w osoby o niższych dochodach oraz pracowników fizycznych, którzy częściej chorują i nie mają możliwości pracy zdalnej. Związki zawodowe ostrzegają, że dzień karencji może skłaniać chorych do przychodzenia do pracy mimo złego stanu zdrowia, co w dłuższej perspektywie zwiększa ryzyko infekcji i obniża wydajność.

Gospodarka, zdrowie i zaufanie

Eksperci zwracają uwagę, że wysoki poziom absencji chorobowej jest zjawiskiem złożonym. Wpływ mają na niego m.in. starzenie się społeczeństwa, większa świadomość zdrowotna, obciążenia psychiczne oraz długofalowe skutki pandemii. Proste wyjaśnienie w postaci „symulowania chorób” nie oddaje pełnego obrazu.

Jednocześnie przedsiębiorstwa stoją przed realnym wyzwaniem utrzymania konkurencyjności w warunkach rosnących kosztów pracy i globalnej presji cenowej. Debata wokół zwolnień lekarskich pokazuje napięcie między ochroną pracowników a oczekiwaniami gospodarki.

Na razie nie zapadły żadne decyzje o zmianach w prawie. Jedno jest jednak pewne: temat absencji chorobowych pozostanie w Niemczech przedmiotem sporów – zarówno na poziomie firm, jak i polityki społecznej.